و كالتوقيت بزمن معيّن فى ظلّ ، بات ، أصبح ، أمسى و أضحى و مانند وقت‌گذارى به زمان مشخص و ويژه در « ظل و بات و أصبح و أمسى و أضحى » كه هركدام از اينها بر اوقات ويژه ، دلالت مىكند . به اين مثال‌ها بنگريد : « ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا » : « 1 » چهره‌اش سياه مىگشت . « ظلّ » به معنى دوام و به معنى گشت است . راغب اصفهانى گفته است : « به معنى رخدادها و چيزهايى به كار مىرود كه در روز ، رخ مىدهد . » « 2 » توضيح : « بات على مصلّيا » على پيوسته شب را با خواندن نماز سپرى كرد . « اصبح على غنيّا » على ثروتمند ، وارد صبحگاه شد . ( به معنى گرديد ، نيز هست ) « امسى على عابدا » على نيايش كننده روز را سپرى كرد و به شب رساند . « أضحى علىّ قائما » علىّ ايستاده به وقت چاشتگاه رسيد . و كالتوقيت بحالة معيّنة فى « مادام » و مانند مقيدكردن وقت ، به حالت معين در « مادام » مىگوييم : اجلس مادام زيد باكياتا هنگامى كه زيد مىگريد ، بنشين . و كالمقاربة فى « كاد » ، « كرب » و « أوشك » و مانند نزديك نمودن در « كاد » ، « كرب » و « أوشك » گفتنى است كه : اين سه فعل ، از افعال مقاربه است و افعال مقاربه ، بر نزديكى خبر به فاعل ، دلالت مىكند . مثلا مىگوييم : توضيح : « كاد على يقوم » نزديك بود على بايستد . « كرب حسن ان يكتب » حسن شروع كرد كه بنويسد . « أوشك حسين ان يخرج » حسين آغاز به بيرون رفتن كرد . « ا » و كالتأكيد فى « إنّ » و « أنّ » و كالتّشبيه فى « كأنّ » و مانند تشبيه در « كأنّ » . مىگوييم : إنّ حسنا امام : محققا حسن امام است . بلغنى أنّ حسينا مظلوم خبر يافتم كه محققا حسين ، مظلوم است . كأنّ عليا أسد گويا على شير است . و كالإستدراك فى « لكنّ » و كالرّجاء فى « لعلّ » و مانند استدراك در « لكنّ » و ابراز اميدوارى در « لعلّ » . مىگوييم : ما جائنى حميد لكنّ حامدا جاء . و كالتّمّنى فى « ليت » و كاليقين فى « وجد » ، « ألفى » ، « درى » ، و « علم » . و مانند ابراز آرزومندى در « ليت » و يقين در « وجد » ، « الفى » ، « درى » ، « علم » .

--> ( 1 ) . نحل / 58 . ( 2 ) . مفردات راغب ، ص 315 . ( ا ) . و از افعال مقاربه است : عسى ، طفق ، جعل و أخذ .